Το κοινοτικό πνεύμα στο έργο του Ίωνος Δραγούμη

Του Γιάννη Κουριαννίδη,

Ο κοινοτισμός, ως σύστημα ιδεών, εισέβαλε τα τελευταία χρόνια στην κοινωνική, πολιτική και οικονομική σκέψη. Οι πρώτοι θεωρητικοί του μάλλον τον τοποθέτησαν στον αντίποδα τόσο του φιλελευθερισμού, όσο και του ατομικιστικού πνεύματος. Οι πιο καχύποπτοι θα μπορούσαν να πουν ότι­ δεν είναι τίποτε άλλο από μία ακόμη προσπάθεια του διεθνούς εξουσιασμού να υποκαταστήσει τα σοσιαλιστικά οράματα.

Ο κατ' εξοχήν θεωρητικός του κοινοτισμού στην Ελλάδα θεωρείται ο Επτανήσιος Κωνσταντίνος Καραβίδας. Όπως έγραφε χαρακτηριστικά: «Σύντομα λέγω εδώ ότι ο Κοινοτισμός, είνε ολοκληρωτική συνθετική αντίληψις της ζωής, είνε βίωσις - περιέχει συνεπώς βάσεις οικονομικής αναπλάσεως και στοιχεία πολιτισμού, επαληθευμένα από την Ιστορία μας και αναζωογονούμενα από την ανάγκη των καιρών σήμερα, ως το πιο ζωτικό αίτημα: Χωρίς να κλωνίζωμε την ατομική ιδιοκτησία και το ιερό όραμα της ανθρωπίνης προσωπικότητος - ζητάμε να βγάλωμε απ' την αναρχία και να τάξωμε και τις δύο αυτές τεράστιες δυνάμεις μέσα στην ιεραρχημένην κοινοτική ομάδα, η οποία εξευμενίζει και εξυψώνει την προσωπικότητα του ατόμου και γονιμοποιεί κοινωνικώς την ιδιοκτησία και ζητάμε πρακτικώς, να οργανώσωμε το χωρικό και μικροαστικό κεφάλαιο απάνω στην προσωπική ομαδική εκμετάλλευση των στοιχείων του τοπικού μας πλούτου, τα οποία ακριβώς προσφέρονται στους κοινοτικούς θεσμούς».

Ο συλλογικός μας αυτοπροσδιορισμός και το πολιτικό μας πρόβλημα

Του Μιχάλη Ρέττου

Τα τελευταία χρόνια έχουν επανέλθει στον δημόσιο διάλογο ζητήματα που αφορούν στην ταυτότητα των Ελλήνων, δηλαδή στο σύνολο των ιστορικών - πολιτιστικών δεδομένων και εθισμών δομούν την συλλογικότητα και την αυτοσυνειδησία μας. Σε αυτά τα ζητήματα παρατηρείται ένα χάσμα απόψεων που συνοψίζεται σχηματικά σε δύο κυρίαρχες τάσεις : Η πρώτη τάση χοντρικά, αντιλαμβάνεται την ελληνικότητα με τους όρους του ευρωπαϊκού διαφωτισμού, απορρίπτοντας κατά κάποιον τρόπο την διαχρονική συνέχεια (αμφισβητώντας συχνά ή θέτοντας στο περιθώριο τη ρωμαίικη - βυζαντινή παράδοση) και αναφέρει ως ληξιαρχική πράξη γέννησης του νέου ελληνισμού το 1830 (ταυτόχρονα με την ίδρυση του ελληνικού κράτους), αναζητώντας βέβαια καταβολές (πνευματικές, γλωσσικές ή ακόμα και φυλετικές) από την αρχαία Ελλάδα και προβάλλοντας ως πρότυπο τη δυτική Ευρώπη η οποία βασίστηκε στο πνεύμα του αρχαιοελληνικού ορθολογισμού.

Αποσπάσματα από τον Ελληνικό πολιτισμό του Ίωνος Δραγούμη

Ο Ίων Δραγούμης

"Σκοπός εκείνων που έφτειασαν το νέο κράτος ήταν (..) να ξαναπιάσει ο Ρωμηός τη διοίκηση του κράτους του που είχε πρωτεύουσα την Πόλη και να ξανακαθίσει Έλληνας βασιλιάς στο θρόνο των Παλαιολόγων. Μα οι περιστάσες, η σχετική αδυναμία των αρχηγών και οι μεγάλοι της γης έτσι το θέλησαν και αντί να γίνει, σύμφωνα με τη θέληση του λαού το κράτος της μεγάλης ιδέας, έγινε ένα μικρό ελληνικό κράτος στο μέρος που είχε ανθίσει η αρχαία Ελλάδα. Το ελληνικό όνειρο ίσως να περιορίστηκε προπάντων από την ευρωπαϊκή αντίληψη την ξεπαρμένη τότε από μια νεογέννητη φωτοβολή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Μόνο οι Ρώσοι, με το να μην έχουν κλασσική μόρφωση, ένοιωθαν σωστά ποιο ήταν αλήθεια το ελληνικό όραμα, και αυτοί δεν είχαν λόγους να το σπρώξουν να γίνει πράμα, απεναντίας το έτρεμαν. Και οι Τούρκοι όμως, που δεν τους εσκότιζαν το μυαλό οι πιο αρχαίες ιστορίες, κι αυτοί ήξεραν καλά το τι εγύρευε το ξυπνημένο πια έθνος των Ρωμαίων, γιατί το θυμόντουσαν και οι ίδιοι - δεν είχαν περάσει και πολλά χρόνια - πως από αυτό το έθνος, το βασιλικό, επήραν την Πόλη, και αυτό το ίδιο θα θελήσει μια μέρα πάλι να τους την ξαναπάρει.