Πολιτική Θεολογία: από τον προφήτη Σαμουήλ ως τον Αυγουστίνο

Του Μάριου Νοβακόπουλου, Φοιτητή στο τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Γιατί διαφέρει τόσο η σχέση θρησκείας και κράτους από χώρα σε χώρα, και γιατί η κατανόηση του πολιτικού Ισλάμ είναι τόσο δύσκολη για τους Δυτικούς; Η απάντηση βρίσκεται στις θεολογικές διαφορές κάθε πίστης, που διεμόρφωναν και διαμορφώνουν πολιτισμούς για αιώνες. Στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς άρθρων εξετάζεται η διαπλοκή εξουσίας και πίστεως από το αρχαίο Ισραήλ ως τον ευρωπαϊκό και ρωμαϊκό Μεσαίωνα.

Πολλές θρησκείες, περισσότερες πολιτικές

Αλλού παρακμάζει, αλλού αναγεννιέται, κάπου επιστρέφει δυναμικά και συχνά αλλάζει. Η θρησκεία παραμένει σημαντικός παράγων διαμόρφωσης του παγκοσμίου πολιτισμού και άμεσης ή έμμεσης επιρροής στην πολιτική, την ηθική, τα κοινωνικά πρότυπα και το δημόσιο και ιδιωτικό βίο δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Η κατανόηση και η μελέτη της δεν ωφελούν μόνο στην ερμηνεία και εμπέδωση θρησκευτικών ή θρησκειογενών καταστάσεων: ακόμη και εκεί που η πίστη μοιάζει άσχετη με το θέμα (όπως η γεννητικότητα, η οικονομική ελευθερία και ο πόλεμος), το υπόστρωμα των κοινωνικών αντιλήψεων και συνθηκών σχεδόν πάντοτε είναι θρησκευτικό ή με έντονη θρησκευτική χροιά. Από το πολυθρησκευτικό Λονδίνο και την έντονα κοσμική Σουηδία ως την βαθιά πιστή Νότιο Ιταλία και την θεοκρατική Σαουδική Αραβία, οι θρησκευτικές διδασκαλίες -ή ο αποϊεροποιημένος απόχηος τους που έχει ενσωματωθεί ασυνείδητα στη συλλογική ηθική και ταυτότητα- ερμηνεύουν πάρα πολλά κοινωνικά φαινόμενα και την αντίδραση σε αυτά.

Η αυτοκαταστροφική φύση του πολυπολιτισμού

Του Νίκου Παππά, Αποφοίτου Πολ. Επιστήμης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ρήξη στις 8/10/2016

Η χώρα μας τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πειραματόζωο στο πείραμα της πολυπολιτισμικότητος. Το φαινόμενο αυτό βλέπουμε να αναπτύσεται σε όλη την Ευρώπη και σε ορισμένες περιοχές μεθοδικά αρκετές δεκαετίες (π.χ. Λονδίνο). Τα αποτελέσματά του είναι εμφανή με τις τοπικές κοινωνίες, αντί να γίνονται πιο ανοιχτές, να κλείνονται όλο και περισσότερο στον εαυτό τους και να στρέφονται σε συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις. Όχι, οι κοινωνίες δεν έχουν γίνει ξενοφοβικές ή κι αν έχουν γίνει δεν ευθύνονται οι ίδιες. Αλλά ούτε και φταίνε οι ίδιες για τον φόβο που, η παγκοσμιοποιημένη διεθνής των αγορών με τις κυβερνήσεις, τις έχουν γεμίσει. Η ευθύνη είναι κυρίως στην φύση του πολυπολιτισμού η οποία είναι αυτοκαταστροφική.

Η αξιοπρέπεια ως «κίνημα», του Χρήστου Γιανναρά

​​Επιφυλλίδα του Χρήστου Γιανναρά στην εφημ. Καθημερινή, 24/7/2016

Από τα κόμματα (κατ’ ευφημισμόν «πολιτικά») που συγκροτούν σήμερα το ελλαδικό κοινοβούλιο, η ορθολογική σκέψη αποκλείει το ενδεχόμενο, έστω και το ελάχιστο, να υπάρχει κάποιο με την ικανότητα και την τόλμη να επανιδρύσει κράτος, συντεταγμένες λειτουργίες δημοσίου συμφέροντος, δομές και προϋποθέσεις κοινωνικών λειτουργημάτων. 

Εκτός από τους περιθωριακούς και τους γραφικούς (τα κόμματα που τα έμπασε στη Βουλή η οργή ή η ευήθεια των ψηφοφόρων) όλοι οι υπόλοιποι σημερινοί βουλευτές έχουν στελεχώσει ή δώσει ψήφο εμπιστοσύνης ή αμνηστεύσει έμπρακτα (με την κομματική τους ένταξη) τις κυβερνήσεις τις εξόφθαλμα υπαίτιες για τη σημερινή παντοδαπή καταστροφή της χώρας, τον διεθνή εξευτελισμό του ελληνικού ονόματος, την εσωτερική κοινωνική αποσύνθεση.

ΒΙΝΤΕΟ - Οικουμενικά, θεολογικά και πολιτιστικά διλήμματα για την σύγχρονη Ορθοδοξία

Ομιλία του π. Νικολάου Λουδοβίκου στο πατάρι του βιβλιοπωλείου “Εν Πλω”,

Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος (προσκεκλημένος του “Αντίφωνου”, στο πατάρι του βιβλιοπωλείου “Εν Πλω”) αφού ορίσει την Εκκλησία ως τον χώρο όπου ανατέλλει η ομορφιά των πραγμάτων, μας εισάγει στη φιλοσοφική αναζήτηση προσδιορίζοντας τον άνθρωπο ως το όλον αυτού: Ως ενότητα της ψυχής με το σώμα, την επιθυμία,το ασυνείδητο, τη σχέση, τη βούληση – ίσως ακόμα και με τον ναρκισσισμό του…

Στα πλαίσια μάλιστα ενός εαυτού που (σήμερα, σε αντίθεση προς την αρχαία εποχή) επιζητεί να μη γνωρίζει όρια: Λαχταρά δηλαδή τη απειροσύνη της εικόνας του Θεού απ’ άκρου σ’ άκρο της υπάρξεώς του!

Η παρακμή του πολιτισμού στην Αθήνα

Άρθρο του Νίκου Βατόπουλου στην εφημ. Καθημερινή, 9/7/2016

Διαβάζω στο δελτίο Τύπου που εξέδωσε χθες το υπουργείο Πολιτισμού ότι «η εμβάθυνση της συνεργασίας της Ελλάδας με την Κίνα και στον τομέα του πολιτισμού είναι γεγονός παγκόσμιας σημασίας». Αυτό φέρεται να είναι δήλωση του υπουργού Αρ. Μπαλτά, ο οποίος μάλιστα είπε ότι «η σχέση των δύο χωρών οφείλει να είναι εξίσου βαθιά ή και βαθύτερη στο επίπεδο του πολιτισμού, σε σχέση με το στενά οικονομικό και το εμπόριο (sic), αν θέλουμε να μην αποδειχθεί ευκαιριακή και να έχει πραγματικές προοπτικές για επιτυχία και μακροχρόνια διάρκεια». Αυτά τα ακατάληπτα είναι απόσπασμα από μία έκθεση ιδεών εμπνευσμένη από το ταξίδι στην Κίνα.

Η «ελευθερία του υπόδουλου» απαιτεί και «ελευθερία του ελεύθερου»

Άρθρο του Σπύρου Γιανναρά στην Καθημερινή για τον Ζήσιμο Λορεντζάτο,

Φυλλομετρώ τις ημερολογιακές σημειώσεις, τα Collectanea (εκδ. Δόμος), του Ζήσιμου Λορεντζάτου και συνειδητοποιώ για άλλη μια φορά ότι τα σημαντικά βιβλία είναι εκείνα των πολλών -αν όχι ανεξάντλητων- αναγνώσεων.

Τα βιβλία που σπάζουν τα διαχωριστικά ακαδημαϊκά πλαίσια (λογοτεχνία, ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική) και φωτίζουν το ενιαίο ποτάμι που λέγεται ζωή: «Μαύρη και αγεφύρωτη απελπισιά. (...) Βάζω με το νου μου πως ποτέ ο λαός αυτός δεν αφέθηκε να κυβερνηθεί μοναχός του ή από τους νόμιμους αντιπροσώπους του». Η βαθιά σκέψη δεν έχει εποχή. Μπορεί να αλλάζει ο ρουχισμός ανάλογα με τις παροδικές μόδες, όμως το σώμα της σκέψης εξακολουθεί να εξηγεί τον κόσμο. Ο ελληνικός λαός, προσθέτει ο Λορεντζάτος, «ενώ κέρδισε την ελευθερία του υπόδουλου, δεν κέρδισε την ελευθερία του ελεύθερου, και απελπίζεται και πονά». Και συνεχίζει φωτίζοντας και τη συγκαιρινή -νέα- ανακοπή της κουτσής πορείας του: «Η φυσιολογική ζωή της πολιτείας του, εκεί που πήγαινε να ξεκινήσει, πάντα σταμάτησε κάπου ή ανακόπηκε μη φυσιολογικά, δεν ελευθερώθηκε ποτέ (οριστικά) ύστερα από την οριστική απελευθέρωση. Πώς να μιλήσομε για νεοελληνικό πολιτισμό, δίχως μια ελευθερωμένη νεοελληνική πολιτεία;». Τα λόγια του βαραίνουν περισσότερο την ώρα που οι δανειστές μας ετοιμάζονται να ανταποκριθούν στις ικεσίες μας για επιμήκυνση της χρηματοοικονομικής ομηρίας μας.

Ζήσιμος Λορεντζάτος (το 1968): "Όσο ζούμε με δανεικά, δεν είναι δυνατό να αλλάξομε νοοτροπία"

Απόσπασμα από την Collactanea (1968) του Ζήσιμου Λορεντζάτου,

Εκείνο που θα έπρεπε να μας απασχολεί όλους και που δεν απασχολεί κανέναν (κανέναν από τους διανοούμενους), είναι πως ζούμε με δανεικά στην κυριολεξία, πως δεν κερδίζουμε τη ζωή μας. Μας ζουν. Αν δεν το καταλάβομε αυτό, δεν κάνομε τίποτα, Από εκεί πρέπει να αρχίσει οποιαδήποτε κίνηση για ενδεχόμενη γενικότερη αλλαγή στην Ελλάδα.

Όσο ζούμε με δανεικά, όσο χρωστάμε στους άλλους τη ζωή μας, δεν είναι δυνατό να αλλάξομε νοοτροπία. Κανένας άνθρωπος που ζει με δανεικά δεν είναι της προκοπής. Το ίδιο κανένας λαός ή κράτος. Προπαντός με αιώνια δανεικά σαν εμάς¨ (γιατί κάποτε μπορεί να παρουσιαστεί μεγάλη ανάγκη, αν και μια μοναχά φορά μπορεί να σημάνει κακή αρχή). 

ΒΙΝΤΕΟ - Ο Οδυσσέας Ελύτης για την θέση της Ελλάδος στην Ευρώπη

Ο Οδυσσέας Ελύτης για την ελληνικότητα και την σχέση της με τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό,

(Από συνέντευξη του Οδυσσέα Ελύτη στην ΕΡΤ):

Κάποτε θα ερχόταν η στιγμή για την Ευρώπη να συνειδητοποιήσει τις ρίζες της αφού δεν μπορεί να υπάρξει σαν αυτόνομη μονάδα χωρίς κάποιο θεωρητικό υπόβαθρο, αλλά και για την Ελλάδα η στιγμή να αποφασίσει αν θα μείνει απομονωμένη στις δικές της αξίες ή θα ενταχθεί σ ́ ένα ευρύτερο σύνολο με ωφέλη πρακτικής φύσεως αναμφισβήτητα, αλλά και με τον κίνδυνο να αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της. Από αυτή την άποψη ομολογώ ότι είμαι απομονωτικός. Μια ζωήν ολόκληρη αγωνίστηκα γι αυτό που λεμε "Ελληνικότητα" και που δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας τρόπος να βλέπεις και αισθάνεσαι τα πράγματα είτε στην κλίμακα τη μεγάλη είτε στην ταπεινή. Θέλω να πω είτε ́σενα Παρθενώνα είτε σ ́ ένα λυχνάρι. Το παν είναι η ευγένεια, η ποιότητα, σε αντίθεση με το μέγεθος και την ποσότητα που χαρακτηρίζουν τη Δύση. Γιατί εκεί βρίσκεται η διαφορά.

ΒΙΝΤΕΟ - Αφιέρωμα στην πολιτιστική προσφορά της Ελληνικής κοινότητος της Νάπολης και της Ιταλίας

Αφιέρωμα της εκπομπής της ΕΡΤ "Διασπορά", στις 19/6/2016, στον σύγχρονο Ελληνισμό της Νεαπόλεως,

Οδός των Ελλήνων στην Νεάπολη

Ένα ανατριχιαστικό ταξίδι της "Διασποράς" στην Ελληνική κοινότητα της Νεαπόλεως, με αφορμή την εκδήλωση της Comunità Ellenica di Napoli e Campania (σε συνεργασία με τον Δήμο της Νάπολης, την Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων και Αδελφοτήτων της Ιταλίας και την Φιλελληνική Εταιρία Ιταλίας) για την καθιέρωση της 20ης   Μαΐου ως Παγκόσμια ημέρα της Ελληνικής γλώσσης και Ελληνικού πολιτισμού.

Το παγκόσμιο Ελληνικό πνεύμα δεν ζει μόνον μέσα από τους Ελλήνες-Ελλαδίτες, αλλά μέσα κι από τους φιλέλληνες. Άλλωστε το Ελληνικό πνεύμα γι᾽ αυτό ενδιαφέρει (και αγκαλιάζει) τον κόσμο όλο, γιατί αφορά όλες τις συλλογικότητες ως πρόταση ζωής και πολιτισμού.

ΒΙΝΤΕΟ - Γ. Καραμπελιάς & π. Λουδοβίκος με θέμα: «Ελλάδα και Ευρώπη, συμπτώσεις και αντιθέσεις»

Ο Γιώργος Καραμπελιάς και π. Νικόλαος Λουδοβίκος στο καφέ ΙΑΝΟΣ,

Ο Γιώργος Καραμπελιάς, στο πλαίσιο των συναντήσεων κορυφής στο καφέ Ιανός, συνομίλησε με τον πατέρα Νικόλαο Λουδοβίκο με θέμα: «Ελλάδα και Ευρώπη, συμπτώσεις και αντιθέσεις».

Δείτε το βίντεο με την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτησή τους:

ΒΙΝΤΕΟ - 19 Μαΐου: Ημέρα μνήμης Γενοκτονίας των Ποντίων

Βίντεο, αφιέρωμα στην Γενοκτονία των Ποντίων. Λέμε ΟΧΙ στην Γενοκτονία της ιστορικής μνήμης,

Η Τραπεζούντα, «η καλλίστη των πόλεων» όπως την ονόμασε τον 11ο αιώνα ο πατριάρχης Ιωάννης Η΄ Ξιφιλίνος, αποτέλεσε την πρωτεύουσα των Ελλήνων στην Ανατολή για πάνω από δυο χιλιετίες. Υπήρξε σταυροδρόμι πολιτισμών και εμπορικών σχέσεων, στο κέντρο στρατιωτικών και πολιτικών ενδιαφερόντων. Στη μεγάλη ακμή της υπήρξε η πρωτεύουσα μιας Αυτοκρατορίας, της Αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών.

Αυτό το ιστορικό ντοκιμαντέρ καταγράφει την άνοδο και την πτώση του πολιτισμού των Ελλήνων του Πόντου, που κατέληξε στο μεγάλο διωγμό και την γενοκτονία των ελλήνων ποντίων από τους Νεότουρκους, στην αυγή του 20ου αιώνα. Απολαύστε το:

H δυναμική των κριτηρίων ποιότητας, του Χρήστου Γιανναρά

Επιφυλλίδα Χρήστου Γιανναρά στην εφημερίδα Καθημερινή, 8/5/2016

Υ​​πάρχει ρεαλιστική προοπτική να ξεπεραστεί η κρίση που μαστίζει τη χώρα μας – η κρίση που συνεχώς γιγαντώνεται σαν χιονοστιβάδα, πέντε τουλάχιστον χρόνια τώρα;

Tα αρνητικά προγνωστικά είναι ολοφάνερα για όποιον δεν αρνείται να τα δει:

Στη διαχείριση της κρίσης έχουν δοκιμαστεί όλα τα κόμματα του πολιτικού μας φάσματος – όλα, εκτός από τις περιπτώσεις ψυχοπαθολογικής ιδεοληψίας ή κατάφωρης γραφικότητας. Tα κόμματα που έχουν δοκιμαστεί, έχουν όλα εξευτελιστικά αποτύχει, ακόμα και αλλάζοντας αρχηγούς. Aποδείχτηκαν όλα απολύτως εξομοιωμένα στη νοοτροπία και στις πρακτικές. Oλα διαβρωμένα ώς το μεδούλι από την επάρατο εθνική μας νόσο: κάθε κυβέρνηση (χωρίς καμιά ποτέ εξαίρεση) να υποτάσσει τα πάντα στο κυνηγητό της επανεκλογής της.

Η κενότητα της Δύσεως

Οι δυτικές χώρες είναι πρώτες σε χορήγηση και λήψη αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Η Αυστραλία, η Δανία, η Σουηδία, η Γερμανία και η Φιλανδία είναι πρώτες στη λίστα, η δε Γερμανία έχει αύξηση 44% την τελευταία πενταετία. Πώς εξηγείται αυτό το φαινόμενο; Γιατί σε χώρες που απολαμβάνουν υψηλό επίπεδο διαβίωσης και υπηρεσιών έχουμε αύξηση καταθλιπτικών συνδρόμων και διαταραχών, ενώ σε χώρες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα προβλήματα και σοβαρές ελλείψεις ο δείκτης είναι πολύ χαμηλότερος; Πώς είναι δυνατόν ο δείκτης ευτυχίας και αισιοδοξίας να είναι υψηλότερος στις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου ενώ στις αναπτυγμένες χώρες επικρατεί η απαισιοδοξία για το μέλλον;

Για μια συνάντηση των πολιτισμών, του Σαράντου Καργάκου

Άρθρο του Σαράντου Καργάκου στην εφημ. Κόντρα, 14/4/2016

Η Ελλάδα δὲν εἶναι μιὰ παγκόσμια οἰκονομικὴ δύναμη –ἄν καὶ μποροῦσε νὰ εἶναι–, εἶναι, ὅμως, μιὰ παγκόσμια πολιτιστικὴ δύναμη. Καὶ θὰ μποροῦσε, σὲ ἀντίθεση πρὸς ὅσα διακήρυξε ὁ πολὺς Σάμουελ Χάντιγκτον –νὰ κάνει μιὰ εὐφυᾶ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ γιὰ τὴ συνάντηση τῶν πολιτι­σμῶν. Οἱ ἀντιθέσεις σὲ μεγάλο βαθμὸ θὰ μποροῦσαν νὰ περιοριστοῦν οἱ λαοὶ μποροῦσαν νὰ γνωρίσουν ὁ ἕνας τὸν πολιτισμὸ τοῦ ἄλλου. Ὅπως ἔγραψα πρὸ ἐτῶν, οἱ πολιτισμοὶ, ὅταν εἶναι πολιτισμοὶ, δὲν χωρίζουν. ἑνώνουν τοὺς λαοὺς ὄχι σὲ μιὰ πολιτικὴ ἤ οἰκονομικὴ ἑνότητα ἀλλὰ σὲ μιὰ κοινότητα πνευματικῆς καὶ αἰσθητικῆς ἀλληλοκατανοήσεως. 

Η φενάκη της μονοπωλιακής «κουλτούρας», του Χρήστου Γιανναρά

Επιφυλλίδα Χρήστου Γιανναρά στην εφημερίδα Καθημερινή, 18/4/2016

Μ​​ε την «αριστεία» να την αξιολογεί ως «ρετσινιά» ο υπουργός, πρώην Παιδείας και τώρα Πολιτισμού, καθηγητής Αριστείδης Μπαλτάς αυτοχειριάστηκε πολιτικά διασύροντας και το ασπόνδυλο, έτσι κι αλλιώς, κόμμα του. Με την επιλογή του Γιαν Φαμπρ στη διεύθυνση του Φεστιβάλ Αθηνών, ο κ. Μπαλτάς αποτέλειωσε την καταρράκωση κάθε σοβαρότητας του ρόλου του στην πολιτική, εκθέτοντας ανεπανόρθωτα και τον πρωθυπουργό αρχηγό του.